Լրահոս

Ուելսը եւ հայերը



Ուելսի եւ հայերի միջեւ կապերը շատ խորն են պատմության արմատներում։ Օրինակ, շատ գրողներ նմանություններ են նկատել վաղ միջնադարյան ուելսյան քրիստոնեության փորագրված խաչերի եւ նույն ժամանակաշրջանի հայերի կողմից քանդակված խաչքարերի միջեւ, գրում է IWA-ն։

Կապն ամրապնդվել է 1895 թվականին, երբ օսմանյան «կարմիր սուլթան» Աբդուլ-Համիդը սկսեց համակարգված սպանել իր հայ հպատակներին։ Նախկին վարչապետ Ուիլյամ Գլադստոնը ելույթ է ունեցել ի պաշտպանություն հայերի երկու հանրային ժողովների՝ նշելով, որ «հայերին ծառայելը նշանակում է ծառայել քաղաքակրթությանը»։ Հայերն իրենց երախտագիտությունն են հայտնել Գլադստոնի միջամտության համար՝ նվիրելով Հավարդենի Սուրբ Դեյնիոլ եկեղեցուց արծաթե բաժակ եւ հուշահամալիրի վիտրաժային պատուհան, ինչպես նաեւ նկարազարդ ավետարան, որն այժմ գտնվում է Գլադստոնի գրադարանում:

1915 թվականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ամենաթեժ պահին, օսմանյան իշխանությունները փորձ կատարեցին հիմնովին ոչնչացնել հայ բնակչությանը։ Ավելի քան մեկ միլիոն հայ է մահացել ամենասարսափելի հանգամանքներում։ Այս աննախադեպ սարսափն էր, որ դրդեց իրավաբան Ռաֆայել Լեմկինին հորինել «ցեղասպանություն» բառը: Թեեւ բրիտանական կառավարությունը դատապարտել է հանցագործներին «մարդկության դեմ հանցագործությունների համար», նրա հայտարարությանը ոչ մի գործողություն չի հետեւել։

Այդ ժամանակից ի վեր, Մեծ Բրիտանիայի կառավարությունը հետեւողականորեն մերժել է 1915 թվականի իրադարձությունները որպես ցեղասպանություն ճանաչել՝ չնայած միջազգային պատմաբանների մեծամասնության կարծիքին եւ մարդու իրավունքների նշանավոր իրավաբան Ջեֆրի Ռոբերտսոնի արտահայտած կարծիքին։

Միացյալ Թագավորության երկրներից միայն Ուելսն է, որ այլ տեսակետ ունի: 2000 թվականին Ուելսի ասամբլեայի մեծամասնությունը կողմ քվեարկեց 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության ճանաչմանը։

2001 թվականին հայերը ընդգրկվեցին Քարդիֆում Հոլոքոստի հիշատակի օրվա համատեղ միջոցառմանը: Հիշեցում էր, որ Լեհաստան ներխուժման նախօրեին Հիտլերը փորձում էր արդարացնել իր ցեղասպանական մտադրությունները՝ ասելով. «Ի վերջո ո՞վ է հիշում հայերին»։ Գվինեդ շրջանի խորհուրդը 2004 թվականին միաձայն քվեարկեց Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչելու օգտին, իսկ ավելի ուշ Քերնարֆոն շրջանի շենքում տեղադրվեց հուշատախտակ՝ ի հիշատակ այդ իրադարձության:

Քարդիֆի խաղաղության տաճարի այգում Ուելսի ասամբլեայի նախագահ Լորդ Դաֆիդ Ալիս Թոմասի կողմից բացվել է 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակը հավերժացնող հուշահամալիր, որի վրա հայերեն, ուելսերեն եւ անգլերեն գրված է «ցեղասպանություն» բառը։ Այն Հայոց ցեղասպանության միակ հուշահամալիրն է Բրիտանական կղզիների հասարակական վայրում:

2013 թվականին Ուելսի եկեղեցին ապրիլի 24-ը ճանաչել է որպես Հայոց ցեղասպանության օր։ Այս առիթով Երկլեզու պատարագ գրեցին Կանոն Պատրիկ Թոմասը եւ Վահան եպիսկոպոս Հովհաննիսյանը։ Երկու տարի անց, ի երախտագիտություն այս ճանաչման, ուելսահայերը Փեմբրոքշիրի Սուրբ Դավիթ տաճարին նվիրեցին Քարդիֆի նկարչուհի Մարիամ Թորոսյանի բրոնզե հուշաքանդակը: Նրանք հետեւեցին իրենց նախնիների ավանդույթին, ովքեր 120 տարի առաջ արվեստ են նվիրաբերել Հավարդենի Գլադստոն եկեղեցուն: